Folk­lor bał­tyj­ski

Muzeum Budow­nic­twa Ludo­we­go –Park Etno­gra­ficz­ny w Olsz­tyn­ku
13 sierp­nia 2010 godz. 10001900

Orga­ni­za­to­rzy:
TOWA­RZY­STWO PRU­THE­NIA
oraz
Muzeum Budow­nic­twa Ludo­we­go – Park Etno­gra­ficz­ny
przy współ­pra­cy
Zakła­du Bał­to­lo­gii Insty­tu­tu Języ­ko­znaw­stwa UAM w Pozna­niu

mode­ra­tor­ki pro­jek­tu
dr hab. Ewa Stry­czyń­ska-Hodyl oraz dr Justy­na Pru­si­now­ska (UAM w Pozna­niu)

Kon­fe­ren­cją tą otwie­ra­my cykl spo­tkań nauko­wy­ch w Muzeum Budow­nic­twa Ludo­we­go w Olsz­tyn­ku, poświę­co­ny­ch kul­tu­rze kra­jów nad­bał­tyc­ki­ch. Przy­ję­li­śmy dla nasze­go pro­jek­tu nazwę „spo­tkań nauko­wy­ch” ponie­waż zawie­ra się w niej pro­gram odej­ścia od sztyw­nej for­mu­ły kon­fe­ren­cyj­nej, na rze­cz pre­lek­cji łączo­ny­ch z pane­la­mi dys­ku­syj­ny­mi „teo­re­ty­ków” i „prak­ty­ków” i prze­pla­ta­ny­ch róż­ny­mi „wyda­rze­nia­mi” – z róż­ny­ch obsza­rów kul­tu­ry kra­jów bał­tyj­ski­ch.

W naszym zamie­rze­niu spo­tka­nia mają być spo­tka­nia­mi inter­dy­scy­pli­nar­ny­mi. Chcie­li­by­śmy by było to miej­sce spo­tkań kul­tu­ro­znaw­ców, lite­ra­tu­ro­znaw­ców, histo­ry­ków sztu­ki, reli­gii, kul­tu­ry, etno­gra­fów i antro­po­lo­gów kul­tu­ry; sło­wem – wszyst­ki­ch, któ­ry­ch przed­mio­tem zain­te­re­so­wa­nia jest histo­ria i współ­cze­sno­ść daw­ny­ch tzw. obsza­rów bał­tyj­ski­ch, czy­li połu­dnio­wo-wschod­ni­ch wybrze­ży Bał­ty­ku.

Współ­cze­śnie obszar ten zamiesz­ku­ją zarów­no potom­ko­wie daw­ny­ch Bał­tów (głów­nie Litwi­ni i Łoty­sze), jak też przed­sta­wi­cie­le całej mozai­ki etno­sów i kul­tur, któ­rzy zna­leź­li się tu wsku­tek róż­ny­ch kolei losu – jed­ni z koniecz­no­ści inni z wybo­ru. Tak więc obok Litwi­nów i Łoty­szy daw­ne tery­to­rium bał­tyj­skie zamiesz­ku­ją Pola­cy repre­zen­tu­ją­cy róż­ne dziel­ni­ce daw­nej Rze­czy­po­spo­li­tej, Rosja­nie – rów­nież two­rzą­cy nie­jed­no­rod­ną kul­tu­ro­wo gru­pę, jak wresz­cie nie­licz­ni już potom­ko­wie Mazu­rów Pru­ski­ch, War­mia­ków (pol­sko i nie­miec­ko­ję­zycz­ny­ch), i Niem­ców zamiesz­ku­ją­cy­ch te zie­mie przed II woj­ną świa­to­wą.

Ta róż­no­rod­no­ść prze­ni­ka­ją­cy­ch się tra­dy­cji kul­tu­ro­wy­ch i zapla­ta­ją­cy­ch wąt­ków, sta­no­wi po dziś dzień nie­zwy­kłą inspi­ra­cję dla całe­go spek­trum kul­tu­ro­wy­ch przed­się­wzięć. Swo­ista natu­ral­na nie­ja­ko dostęp­no­ść – pod­ręcz­no­ść tra­dy­cji i idei, prze­ja­wia­ją­cy­ch się zarów­no w mate­ria­ła­ch histo­rycz­ny­ch, folk­lo­rze, archi­tek­tu­rze, czy wresz­cie w kra­jo­bra­zie regio­nu, rodzi nie­zwy­kle boga­ty reper­tu­ar toż­sa­mo­ści.

W ostat­ni­ch lata­ch, dzię­ki uwol­nie­niu wyobraź­ni jed­no­stek od para­dyg­ma­tów socja­li­stycz­nej rze­czy­wi­sto­ści i wal­ki z nią, obser­wu­je­my nie­zwy­kłe zain­te­re­so­wa­nie ową wie­lo­kul­tu­ro­wo­ścią regio­nu; się­ga­my peł­ny­mi gar­ścia­mi do jej róż­ny­ch wąt­ków i moty­wów poszu­ku­jąc inspi­ra­cji dla eks­pre­sji wła­snej ory­gi­nal­no­ści, poszu­ku­jąc wła­sne­go, nie­po­wta­rzal­ne­go spo­so­bu „zado­mo­wie­nia”. A prze­cież mamy świa­do­mo­ść, że owa wie­lo-kul­tu­ro­wo­ść nie zawsze była bło­go­sła­wień­stwem tej zie­mi – rodzi­ła ona dra­mat woj­ny i nie­na­wi­ści, wza­jem­nej podejrz­li­wo­ści, nie­chę­ci, obco­ści. Prze­cież „Inny” na tej zie­mi nie zawsze był przed­mio­tem życz­li­we­go zain­te­re­so­wa­nia i sza­cun­ku.

Spo­tka­nia Nauko­we chce­my uczy­nić prze­strze­nią, w któ­rej tym róż­nym wąt­kom naszej Nowej Bał­tyj­skiej Rze­czy­wi­sto­ści będzie moż­na w przy­ja­znej atmos­fe­rze two­rzo­nej przez Gospo­da­rza Kon­fe­ren­cji – Muzeum Budow­nic­twa Ludo­we­go – się przy­glą­dać.

Tego­rocz­ne – pierw­sze spo­tka­nie – nie­przy­pad­ko­wo poświę­ca­my pro­ble­ma­ty­ce tkwią­cy­ch w bał­tyj­skiej kul­tu­rze ludo­wej – w folk­lo­rze, pozo­sta­ło­ści archa­icz­ny­ch idei i war­to­ści kul­tu­ry okre­su ple­mien­ne­go. Naj­star­sza obec­na w folk­lo­rze war­stwa kul­tu­ro­wa się­ga swo­imi korze­nia­mi cza­sów przed­chrze­ści­jań­ski­ch a wyra­ża się w czy­tel­ny­ch dzi­siaj jesz­cze for­ma­ch ludo­we­go syn­kre­ty­zmu reli­gij­ne­go. Z dru­giej stro­ny folk­lor bał­tyj­ski – róż­ne jego wąt­ki i moty­wy – sta­wa­ły się na prze­strze­ni ostat­ni­ch wie­ków waż­ną inspi­ra­cją pro­jek­tów arty­stycz­ny­ch i lite­rac­ki­ch. Daje to nie­wąt­pli­wie owej „sza­cow­nej tra­dy­cji” nie­ja­ko nową mło­do­ść, spra­wia, że pozo­sta­je ona czymś żywym, co nie daje się zamknąć (czy­li „zni­ce­stwić”) w muze­al­nej gablo­cie, czy nauko­wej mono­gra­fii. Tym dwóm aspek­tom folk­lo­ru bał­tyj­skie­go chce­my się na róż­ne spo­so­by przyj­rzeć dzię­ki pra­cy uczest­ni­ków Sym­po­zjum.

Sym­po­zjum skła­da się – zgod­nie z powy­żej zary­so­wa­ną suge­stią – z dwó­ch pane­li tema­tycz­ny­ch:

1. folk­lor bał­tyj­ski jako źró­dło w bada­nia­ch mito­lo­gii;
Więk­szo­ść bada­czy pod­kre­śla ran­gę, jaką zyska­ły w XX wie­ku mate­ria­ły etno­gra­ficz­ne i folk­lo­ry­stycz­ne w bada­nia­ch zja­wi­sk reli­gij­ny­ch i mito­lo­gicz­ny­ch, przy­zna­je też, że etno­gra­fia i folk­lor Bał­tów (Łoty­szy i Litwi­nów) zacho­wa­ły mnó­stwo archa­icz­ny­ch ele­men­tów pozwa­la­ją­cy­ch spoj­rzeć z nowej per­spek­ty­wy na reli­gię i mito­lo­gię tych ludów.

2. folk­lor bał­tyj­ski jako źró­dło inspi­ra­cji w lite­ra­tu­rze i sztu­ce;
Folk­lor bał­tyj­ski sta­no­wił i nadal sta­no­wi źró­dło, z któ­re­go inspi­ra­cję czer­pa­li i czer­pią twór­cy litew­scy, łotew­scy, nie­miec­cy i pol­scy;

Kon­spek­ty wystą­pień:
(dowie­dz się wię­cej)

Bał­tyj­skie Spo­tka­nia Nauko­we odby­wa­ją się w Salo­nie Wysta­wo­wym MBL-PE
(budy­nek daw­ne­go kościo­ła w cen­trum Olsz­tyn­ka)